خبر تازهای درباره داروهای کاهش وزن توجه زیادی جلب کرده است: آیا آمپولهای لاغری میتوانند باعث کاهش ناگهانی بینایی یا حتی آسیب دائمی به بینایی شوند؟
سازمان غذا و داروی آمریکا در ۹ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که اطلاعات مربوط به احتمال افزایش خطر یک عارضه نادر چشمی به نام نایون باید به بخش هشدارهای داروهای این خانواده اضافه شود.
این هشدار به این معنی نیست که مصرف آمپولهای لاغری معمولاً باعث نابینایی میشود. نایون همچنان یک عارضه بسیار نادر اما جدی است؛ بنابراین دارو نباید بهدلیل این خبر خودسرانه قطع شود، اما کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی نیاز به ارزیابی فوری دارد.
هشدار جدید دقیقاً درباره چیست؟
عارضه مورد بحث، نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی غیرآرتریتی یا نایون است. در این وضعیت، خونرسانی به قسمت جلویی عصب بینایی کاهش پیدا میکند و ممکن است فرد بهطور ناگهانی و بدون درد دچار کاهش بینایی، معمولاً در یک چشم، شود.
در بعضی افراد این آسیب میتواند باعث کاهش ماندگار بینایی شود؛ به همین دلیل شناخت علائم آن اهمیت دارد.
- کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم
- ایجاد نقطه کور یا از دست رفتن بخشی از میدان دید
- دید تونلی
- تاری یا مهآلود شدن ناگهانی دید
- اختلال جدید در تشخیص رنگها یا وضوح مرکزی دید
در صورت بروز چنین علائمی، ارزیابی سریع پزشکی و چشمپزشکی ضروری است.
خطر نایون در مصرفکنندگان این داروها چقدر است؟
یکی از مهمترین نکات این خبر، تفاوت بین «وجود یک سیگنال ایمنی» و «شایع بودن یک عارضه» است.
سازمان غذا و داروی آمریکا دادههای ۱۲۶ کارآزمایی تصادفیشده شامل مجموعاً ۱۳۴٬۲۵۳ شرکتکننده را بررسی کرد.
بنابراین افزایش خطر احتمالی باید جدی گرفته شود، اما خطر مطلق همچنان بسیار پایین است. این همان نکتهای است که در تیترهای رسانهای با عباراتی مانند «آمپول لاغری باعث نابینایی میشود» ممکن است بهدرستی منتقل نشود.
آیا ثابت شده است که این داروها مستقیماً باعث نایون میشوند؟
خیر؛ موضوع هنوز به این سادگی نیست.
بررسی سازمان غذا و داروی آمریکا نشان داده است که یک سیگنال افزایش خطر وجود دارد و گزارشهای نایون در محصولات مختلف این خانواده دیده شدهاند؛ اما خود این سازمان نیز اعلام کرده که بررسی دادههای حیوانی مکانیسم مشخصی را که توضیح دهد این داروها چگونه مستقیماً باعث نایون میشوند، نشان نداده است.
در یک بررسی دادههای دنیای واقعی نیز خطر نایون در مقایسه با یک گروه از داروهای دیابت افزایش معنیداری نداشت، در حالی که در مقایسه با گروه دیگری افزایش خطر مشاهده شد.
در نتیجه، تفسیر دقیق شواهد این است که احتمال ارتباط وجود دارد و به اندازهای مهم بوده که هشدار رسمی اضافه شود؛ نه اینکه بتوان گفت هر فردی با مصرف این داروها در معرض نابینایی قرار میگیرد.
اسپارتینا، زیکورپا و ولوریتا چه ارتباطی با این هشدار دارند؟
در ایران نام تجاری داروها با نامهای مورد استفاده در آمریکا متفاوت است. به همین دلیل هنگام خواندن یک هشدار بینالمللی، بهتر است به ماده مؤثره توجه کنیم، نه فقط نام روی جعبه.
سازمان غذا و داروی آمریکا برندهای ایرانی را بررسی یا تأیید نکرده است. ارتباط این هشدار با محصولات موجود در ایران از طریق ماده مؤثره و کلاس دارویی مطرح میشود، نه به این معنا که برای هر نام تجاری ایرانی بهطور جداگانه مطالعه انجام شده است.
اگر میخواهید تفاوت این داروها، دوزها و برندهای موجود در ایران را دقیقتر ببینید، مقاله «آمپولهای لاغری ایران؛ مقایسه برندها و دوزها» را بخوانید.
تیرزپاتاید هم شامل این هشدار است؟
بله. تیرزپاتاید از نظر فارماکولوژیک یک داروی جیالپیوان خالص نیست و همزمان گیرندههای جیآیپی و جیالپیوان را فعال میکند؛ با این حال، فرآوردههای تیرزپاتاید نیز در فهرست داروهای مورد اشاره در اطلاعیه جدید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار گرفتهاند.
بنابراین مصرفکنندگان فرآوردههای حاوی تیرزپاتاید مانند اسپارتینا، زیکورپا یا لانیسا نیز باید علائم چشمی ناگهانی را جدی بگیرند، بدون اینکه دارو را خودسرانه قطع کنند.
در اپیزود «متابولیک با رامین» درباره تفاوت این دو فرآورده تیرزپاتاید، دوزها و نکات مهم انتخاب دارو صحبت کردهایم.
شنیدن اپیزود لانیسا یا اسپارتینااورفورگلیپرون و قرصهای جدید لاغری چطور؟
این هشدار فقط به آمپولها محدود نیست. اورفورگلیپرون که یک آگونیست خوراکی گیرنده جیالپیوان است نیز در فهرست داروهای مورد اشاره سازمان غذا و داروی آمریکا قرار دارد.
بنابراین اصطلاح «آمپول لاغری و خطر چشمی» برای توضیح ساده موضوع مفید است، اما از نظر علمی هشدار جدید گستردهتر از داروهای تزریقی است.
در اپیزود جدید «متابولیک با رامین» میتوانید درباره اورفورگلیپرون، اثربخشی، عوارض، تفاوت آن با آمپولهای لاغری و وضعیت آن در ایران بیشتر بشنوید.
شنیدن پادکست اورفورگلیپرونبرای مطالعه جزئیات علمیتر نیز میتوانید مقاله «اورفورگلیپرون؛ قرص جدید لاغری جیالپیوان» را ببینید.
چه کسانی ممکن است بیشتر در معرض نایون باشند؟
نایون فقط در افرادی که داروهای کاهش وزن مصرف میکنند رخ نمیدهد و چند عامل شناختهشده میتوانند با افزایش خطر آن همراه باشند.
- دیابت
- فشارخون بالا
- آپنه انسدادی خواب
- سیگار
- کمخونی
- بیماری کلیوی
- سابقه نایون در چشم دیگر
بسیاری از این عوامل اتفاقاً در افرادی که دیابت، چاقی یا بیماریهای متابولیک دارند نیز شایعتر هستند؛ بنابراین تعیین علت در یک فرد مشخص همیشه ساده نیست.
آیا باید آمپول لاغری را قطع کنیم؟
اضافهشدن یک هشدار ایمنی به معنی این نیست که نسبت فایده به خطر دارو برای همه افراد نامطلوب شده است. تصمیم درباره ادامه، تغییر یا قطع درمان باید براساس شرایط بالینی هر فرد و با نظر پزشک انجام شود.
اگر کاهش ناگهانی بینایی یا سایر اختلالات جدید بینایی ایجاد شود، فرد باید سریعاً ارزیابی شود. در صورت تشخیص نایون، تیم درمان درباره ادامه یا قطع دارو بر اساس فواید و خطرات تصمیم خواهد گرفت.
عوارض دارو فقط به چشم محدود نمیشوند
در دوره درمان با داروهای کاهش وزن، کاهش اشتها میتواند دریافت غذا را بهشدت کاهش دهد. اگر تغذیه درست مدیریت نشود، علاوه بر کالری ممکن است دریافت پروتئین، مایعات، ویتامینها و مواد معدنی نیز کمتر شود.
کاهش وزن سریع، کمبود دریافت پروتئین و تغییرات تغذیهای همچنین میتوانند در مشکلات دیگری مانند کاهش توده عضلانی و حتی ریزش مو نقش داشته باشند.
درباره ارتباط آمپولهای لاغری با ریزش مو، نقش کاهش وزن سریع و دریافت ناکافی پروتئین نیز محتوای جداگانهای تهیه شده است.
مطالعه مقاله ریزش مو شنیدن پادکست ریزش مواگر از داروهای کاهش وزن استفاده میکنید، چه چیزهایی باید پایش شوند؟
تمرکز فقط روی عدد ترازو کافی نیست. در یک برنامه اصولی بهتر است روند کاهش وزن در کنار وضعیت تغذیه، دریافت پروتئین، تحمل گوارشی، فعالیت بدنی، حفظ توده عضلانی و شرایط پزشکی فرد ارزیابی شود.
برای همکاران سلامت، مباحث مربوط به انتخاب بیمار، شروع درمان، تیتراسیون، عوارض، تغذیه، پایش و حفظ عضله در «راهنمای جامع آمپولهای لاغری» بهصورت مفصلتر بررسی شده است.
جمعبندی؛ آیا باید نگران نابینایی باشیم؟
هشدار جدید را باید جدی گرفت، اما نباید آن را بزرگتر از آنچه شواهد نشان میدهند تفسیر کرد.
خلاصه پاسخ:
نایون یک عارضه نادر اما بالقوه جدی است که ممکن است خطر آن با داروهای این خانواده افزایش پیدا کند. با این حال، این یافته به معنی شایع بودن نابینایی در مصرفکنندگان آمپولهای لاغری نیست. دارو را خودسرانه قطع نکنید و کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی را فوراً پیگیری کنید.
سؤالهای رایج
آیا اسپارتینا باعث نابینایی میشود؟
نمیتوان گفت اسپارتینا معمولاً باعث نابینایی میشود. ماده مؤثره آن تیرزپاتاید است و تیرزپاتاید در هشدار جدید مرتبط با خطر احتمالی و بسیار نادر نایون قرار گرفته است. خطر مطلق پایین است و دارو نباید بدون نظر پزشک قطع شود.
آیا زیکورپا هم شامل این هشدار میشود؟
زیکورپا نیز یک فرآورده حاوی تیرزپاتاید است؛ بنابراین از نظر ماده مؤثره، نکات ایمنی مربوط به تیرزپاتاید برای آن اهمیت دارد. این موضوع به معنی ارزیابی جداگانه برند زیکورپا توسط سازمان غذا و داروی آمریکا نیست.
آیا ولوریتا میتواند روی بینایی اثر بگذارد؟
ولوریتا حاوی سماگلوتاید است. سماگلوتاید یکی از داروهایی است که در ارزیابیهای مربوط به خطر احتمالی نایون مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، این عارضه بسیار نادر است.
آیا با تاری دید باید دارو را قطع کرد؟
دارو را خودسرانه قطع نکنید. اگر تغییر ناگهانی یا غیرمعمول در بینایی ایجاد شده است، سریعاً برای ارزیابی پزشکی و چشمپزشکی اقدام کنید و درباره ادامه درمان با پزشک خود تصمیم بگیرید.
آیا اورفورگلیپرون هم مشمول این هشدار است؟
بله. اورفورگلیپرون نیز در فهرست داروهای مورد اشاره در اطلاعیه جدید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار گرفته است و هشدار فقط به داروهای تزریقی محدود نیست.
اگر میخواهید روند کاهش وزن، الگوی غذایی، دریافت پروتئین، حفظ عضله، عوارض گوارشی و شرایط متابولیک شما بهصورت فردی بررسی شود، میتوانید برای ارزیابی تخصصی تغذیه وقت رزرو کنید.
رزرو مستقیم مشاورهمنابع علمی منتخب
- سازمان غذا و داروی آمریکا. اطلاعیه ایمنی دارویی درباره خطر احتمالی نایون در مصرفکنندگان داروهای آگونیست گیرنده جیالپیوان. ۹ نوامبر ۲۰۲۶.
- Hathaway JT و همکاران. Risk of Nonarteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy in Patients Prescribed Semaglutide. JAMA Ophthalmology. 2024. PMID: 38958939.
این مطلب برای آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، تجویز یا پیگیری پزشکی فردی نیست. شروع، تغییر دوز یا قطع دارو باید براساس شرایط بالینی و نظر پزشک انجام شود.
